Baarden zijn al een tijdje ontzettend hip. Zelf ga ik ook al een half jaar bebaard door het leven en dat bevalt prima! In de archeologie kunnen we helaas niet terug vinden of het opgegraven skelet een baard had. Een baard van aardewerk blijft wel bewaard en is enorm populair onder antiek verzamelaars: De Baardmankruik!

De populariteit heeft de baardmankruik te danken aan (je raadt het al) het hoofd met baard die aanwezig is op de hals van de kruik. De baardmannen werd gemaakt in Duitsland van de 16e tot en met de 18e eeuw. De kruiken werden geëxporteerd naar Nederland en zo vinden we dus ook baardmannen terug in Leiden.

In de 15e eeuw was er een voorloper van de baardmankruik; de spitsneuskruik. Je merkt het al: in de archeologie wordt niet heel moeilijk gedaan over namen! Spitsneuskruiken hebben namelijk een iets simpeler gezicht dan de baardman met een spitse neus die er bijzonder grappig uitzien. Zo kwam ik er een tegen in het Huis van Hilde in Castricum. Dit museum is trouwens zeker de moeite waard om te bezoeken als je in de buurt bent en is goed bereikbaar, want het ligt direct naast station Castricum.




Waarom werd de man met baard op de kruik geplaatst? Een verklaring is dat de baardman het hoofd van God voorstelde die zou aanmoedigen tot het matigen van drankgebruik. Ook zou het de bebaarde kop van ‘de wildeman’ kunnen zijn. Vanaf de 15e eeuw werd het verhaal over ‘de wildeman’ verteld die een primitief leven leidde in de bossen. Dit was voor de mensen van toen het toonbeeld van zuiverheid tegenover de kwade maatschappij. Beide verklaringen klinken voor een moderne lezer misschien onwaarschijnlijk, maar het mensbeeld in de 15e eeuw was natuurlijk totaal anders dan nu.


De spitsneus- en baardmankruik zijn beide gemaakt van steengoed aardewerk. Dit aardewerk werd op zeer hoge temperaturen gebakken waardoor het waterdicht en zeer sterk werd; zo goed als steen. Dit maakt het aardewerk zeer geschikt voor het houden van bier en wijn; er werden vooral veel kannen, kruiken en bierpullen van gemaakt. Steengoed aardewerk wordt nog steeds gemaakt maar is nu bekend als Keuls aardewerk. Dit zijn de grijsblauwe potten die je oma misschien in de voorraadkast had staan. De baardmankruik is tegenwoordig erg populair: er zijn ontzettend veel namaak baardmannen te koop. Zo blijkt een aardewerken baard in ieder geval tijdloos!